![]() |
| Φωτογραφία: Γιάννης Παναγόπουλος / EUROKINISSI. |
ΖΥΣ: Η κυβερνητική υποχώρηση, το αυτοδιοικητικό «μέτωπο» και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα μετά τη σύσκεψη στο Μαξίμου
Η συνάντηση των δημάρχων του Βόρειου Τομέα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη παρουσιάστηκε από αρκετούς ως μεγάλη νίκη της αυτοδιοίκησης και ήττα της κυβέρνησης στο ζήτημα των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης (ΖΥΣ).
Είναι όμως έτσι;
Ασφαλώς, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναγνωρίσει τις σοβαρές αντιδράσεις που προκάλεσε ο αρχικός σχεδιασμός. Και αυτό αποτελεί πολιτική υποχώρηση— τακτικού, όμως, χαρακτήρα, προς το παρόν. Δεν είναι μικρό πράγμα να φτάνει ένα πολεοδομικό ζήτημα στο γραφείο του πρωθυπουργού, με έξι δημάρχους να ζητούν αλλαγές.
Αλλά από την πολιτική υποχώρηση μέχρι την κυβερνητική ήττα υπάρχει αρκετή απόσταση.
Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δεν αποσύρθηκε. Οι προτεινόμενες ΖΥΣ δεν καταργήθηκαν. Και, κυρίως, ο νόμος που επιτρέπει υπό προϋποθέσεις τη μεταφορά συντελεστή δόμησης σε όμορο δήμο δεν άλλαξε.
Τι ακριβώς κέρδισε, λοιπόν, η αυτοδιοίκηση;
Ένα μέτωπο, διαφορετικές επιδιώξεις
Η απάντηση βρίσκεται, σε μεγάλο βαθμό, στις διαφορετικές θέσεις με τις οποίες προσήλθαν οι ίδιοι οι δήμαρχοι.
Ο δήμαρχος Φιλοθέης–Ψυχικού, Χαράλαμπος Μπονάτσος, είχε διατυπώσει ξεκάθαρη θέση: απόσυρση της μελέτης ή εξαίρεση του δήμου του.
Ο δήμαρχος Παπάγου–Χολαργού, Ηλίας Αποστολόπουλος, απέρριψε κατηγορηματικά την ένταξη του δήμου του στις ΖΥΣ.
Ο δήμαρχος Χαλανδρίου, Σίμος Ρούσσος, αντιτάχθηκε στην υπερδόμηση που προβλέπει η μελέτη, χωρίς όμως να αποκλείσει τη δυνατότητα ενδοδημοτικής μεταφοράς συντελεστή.
Ο δήμαρχος Νέας Ιωνίας, Παναγιώτης Μανούρης, έδωσε έμφαση στην επανεξέταση των δεδομένων και στη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Ο δήμαρχος Λυκόβρυσης–Πεύκης, Μάριος Ψυχάλης, δήλωσε ότι ο δήμος του δεν μπορεί να υποδεχθεί πρόσθετη δόμηση, χωρίς ωστόσο να αμφισβητεί συνολικά τον θεσμό των ΖΥΣ. Ζήτησε ουσιαστικό ρόλο της αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό και προανήγγειλε τεχνική τεκμηρίωση των αντιρρήσεών του.
Αξιοσημείωτο είναι ότι απέφυγε και τη ρητορική περί κυβερνητικής ήττας, προτιμώντας να χαρακτηρίσει το αποτέλεσμα προϊόν διαλόγου.
Ο δήμαρχος Μεταμόρφωσης, Στράτος Σαραούδας, εμφανίστηκε θετικός στην αξιοποίηση του μηχανισμού, με βάση τις ανάγκες συγκεκριμένων περιοχών του δήμου του.
Δεν πρόκειται για ασήμαντες αποχρώσεις της ίδιας πρότασης. Πρόκειται για διαφορετικές πολεοδομικές επιδιώξεις.
Αυτό που ένωνε τους δημάρχους ήταν κυρίως η αντίδραση στην επιβολή ενός σχεδιασμού χωρίς ουσιαστικό λόγο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Ήταν, δηλαδή, ένα μέτωπο αντίδρασης. Όχι ένα μέτωπο κοινής λύσης.
Και αυτή ακριβώς την αδυναμία αξιοποίησε πολιτικά η κυβέρνηση.
Μια υπόσχεση για όλους
Ο πρωθυπουργός δεσμεύτηκε ότι η μεταφορά συντελεστή θα περιοριστεί εντός των ορίων του ίδιου δήμου, ότι θα απαιτείται η σύμφωνη γνώμη της αυτοδιοίκησης και ότι θα δοθεί χρόνος για περαιτέρω διαβούλευση.
Μια απάντηση αρκετά ευέλικτη ώστε να μπορούν να δηλώσουν ικανοποιημένοι τόσο όσοι επιδιώκουν την εξαίρεση του δήμου τους όσο και εκείνοι που θέλουν να αξιοποιήσουν τη ΜΣΔ.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης εκκρεμότητα.
Το άρθρο 71 του Ν. 4759/2020 εξακολουθεί να επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη μεταφορά συντελεστή σε όμορο δήμο.
Η πρωθυπουργική εξαγγελία δεν καταργεί αυτή τη δυνατότητα.
Και η διαφορά δεν είναι θεωρητική.
Ας υποθέσουμε ότι στο Χαλάνδρι εγκρίνεται μια ΖΥΣ και ένας κατασκευαστής επιχειρεί να αξιοποιήσει νόμιμα αποκτημένο τίτλο μεταφοράς συντελεστή από όμορο δήμο.
Εφόσον η συγκεκριμένη μεταφορά επιτρέπεται από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, τι ακριβώς θα τον εμποδίσει;
Η δήλωση του πρωθυπουργού; Η διαβεβαίωση του δημάρχου; Μια πολιτική συμφωνία στο Μέγαρο Μαξίμου;
Καμία από αυτές δεν υποκαθιστά τον νόμο.
Μια τέτοια υπόθεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα δικαστική αντιπαράθεση, με τον κατασκευαστή να επικαλείται το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και την ύπαρξη εγκεκριμένης ΖΥΣ, και την αντίθετη πλευρά να επικαλείται τους συνταγματικούς περιορισμούς που έχει θέσει η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Ακριβώς επειδή η ΖΥΣ θα έχει ήδη θεσμοθετηθεί, ένα σημαντικό ζήτημα της παλαιότερης νομολογίας, η απουσία προηγούμενου κατάλληλου πολεοδομικού σχεδιασμού, θα έχει καταρχήν αντιμετωπιστεί.
Η συνταγματικότητα της διαδημοτικής μεταφοράς θα μπορούσε έτσι να αναδειχθεί ως αυτοτελές αντικείμενο νέας δικαστικής κρίσης.
Γιατί να δημιουργηθεί μια τέτοια εκκρεμότητα, όταν μπορεί να αντιμετωπιστεί νομοθετικά πριν από την έγκριση των ΖΥΣ;
Δεν νομοθετούν οι δήμαρχοι
Υπάρχει και ένα δεύτερο, καθαρά θεσμικό ζήτημα.
Η ανακοίνωση του Δήμου Χαλανδρίου παρουσίασε τη συμφωνία ως διαδικασία που θα προχωρά μόνο με τη σύμφωνη γνώμη του δημάρχου.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, όμως, αναφέρθηκε στη σύμφωνη γνώμη του Δημοτικού Συμβουλίου.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός δεν μπορεί να αποτελεί προσωπική επιλογή του εκάστοτε δημάρχου. Χρειάζεται συλλογική, δημόσια και τεκμηριωμένη απόφαση.
Ακόμη σημαντικότερο: ούτε ο δήμαρχος ούτε το Δημοτικό Συμβούλιο μπορούν, με μια απλή απόφασή τους, να καταργήσουν δικαιώματα που προβλέπει ο νόμος.
Η συναίνεση στη δημιουργία μιας ΖΥΣ δεν ταυτίζεται με την εξουσία να απαγορεύεται εκ των υστέρων κάθε συγκεκριμένη μεταφορά συντελεστή.
Επομένως, η θεσμική προστασία μιας πόλης δεν μπορεί να εξαρτάται από το ποιος κάθεται κάθε φορά στην καρέκλα του δημάρχου.
Τρία χρόνια σχεδιασμού. Γιατί το μέτωπο συγκροτήθηκε την τελευταία στιγμή;
Υπάρχει, όμως, και μια πλευρά της υπόθεσης που δεν μπορεί να χαθεί μέσα στους πανηγυρισμούς.
Η μελέτη για τις ΖΥΣ δεν εμφανίστηκε ξαφνικά τον Νοέμβριο του 2026. Προηγήθηκε πολυετής διαδικασία εκπόνησης, με θεσμοθετημένο μηχανισμό παρακολούθησης και πρόβλεψη συμμετοχής εκπροσώπου της αυτοδιοίκησης.
Η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση προέβλεπε επιτροπή παρακολούθησης, επίβλεψης και παραλαβής της μελέτης, στην οποία συμμετείχε εκπρόσωπος της αυτοδιοίκησης, με ειδική πρόβλεψη για τον πληθυσμιακά μεγαλύτερο δήμο όταν η μελέτη αφορούσε περισσότερους δήμους. Το καθεστώς συγκρότησης των επιτροπών τροποποιήθηκε το 2025.
Είχαμε θέσει ήδη από τις 7 Νοεμβρίου το ερώτημα για τη συμμετοχή και την ενημέρωση του Δήμου Χαλανδρίου κατά την εκπόνηση της μελέτης, καθώς, ως ο πληθυσμιακά μεγαλύτερος δήμος του Βόρειου Τομέα, προβλεπόταν θεσμικά η εκπροσώπησή του στην επιτροπή παρακολούθησης.
Το ερώτημα παραμένει ουσιαστικό.
Αν ο Δήμος Χαλανδρίου δεν γνώριζε την εξέλιξη της μελέτης, πρέπει να εξεταστεί αν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες από το ΤΕΕ και τα αρμόδια κρατικά όργανα.
Αν είχε υποδείξει εκπρόσωπο, πρέπει να γίνει γνωστό ποιος συμμετείχε, ποια ενημέρωση υπήρξε και πώς αυτή μεταφέρθηκε στα αρμόδια όργανα του Δήμου.
Και αν η διαδικασία λειτούργησε τυπικά, χωρίς να υπάρξει ουσιαστική πολιτική παρακολούθηση, ανακύπτει ένα διαφορετικό, εξίσου σοβαρό ζήτημα.
Διότι η συμμετοχή ενός τεχνικού ή υπηρεσιακού στελέχους σε μια επιτροπή δεν εξαντλεί την ευθύνη της δημοτικής αρχής.
Ο τεχνοκράτης μπορεί να εκπροσωπεί νομίμως τον Δήμο σε ένα διοικητικό όργανο. Δεν υποκαθιστά, όμως, την πολιτική βούληση των αιρετών οργάνων του.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδιαίτερη πολιτική ευθύνη του δημάρχου Χαλανδρίου, Σίμου Ρούσσου.
Όχι επειδή έχει αποδειχθεί ότι γνώριζε το περιεχόμενο της μελέτης. Ούτε επειδή έχει αποδειχθεί ότι παρέλειψε κάποια συγκεκριμένη νόμιμη ενέργεια.
Αλλά επειδή η πολιτική εποπτεία ενός τόσο σημαντικού πολεοδομικού σχεδιασμού δεν μπορεί να εξαντλείται στην ενδεχόμενη υπόδειξη ενός εκπροσώπου.
Η εκπροσώπηση είναι μέσο άσκησης της πολιτικής ευθύνης, όχι τρόπος απαλλαγής από αυτήν. Είναι και πεδίο συγκρότησης αυτοδιοικητικού μετώπου στην πράξη, όχι μπροστά σε τετελεσμένα
Η ουσιαστική διεκδίκηση δεν αρχίζει όταν ο δήμαρχος ζητά ραντεβού στο Μαξίμου. Αρχίζει όταν ανοίγει ο φάκελος της μελέτης.Το Χαλάνδρι δεν έχει τελειώσει με τις ΖΥΣ
Για το Χαλάνδρι, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό.
Η ΣΜΠΕ προβλέπει επτά ζώνες με δυνατότητα πρόσθετης δόμησης περίπου 258.159 τετραγωνικών μέτρων, τη μεγαλύτερη στον Βόρειο Τομέα.
Η κυβερνητική δέσμευση για αποκλειστικά ενδοδημοτική ΜΣΔ είναι ασφαλώς μια θετική πολιτική εξέλιξη. Δεν σημαίνει, όμως, ότι οι επτά προτεινόμενες ζώνες εξαφανίστηκαν ή ότι έχει αποφασιστεί ποια πρόσθετη δόμηση μπορεί πράγματι να υποδεχθεί η πόλη.
Ο ίδιος ο δήμαρχος Χαλανδρίου, απαντώντας σε κατοίκους του Πεύκου Πολίτη, δήλωσε ότι ο Δήμος θα εξετάσει πού και αν υπάρχει δυνατότητα δημιουργίας ΖΥΣ για μεταφορά συντελεστή από ακίνητα εντός του δήμου.
Επομένως, η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.
Και οφείλει να γίνει στο Δημοτικό Συμβούλιο, με συγκεκριμένα στοιχεία για τις πολεοδομικές επιπτώσεις, τις υποδομές, τους κοινόχρηστους χώρους και τις πραγματικές ανάγκες της πόλης.
Όχι με γενικές διαβεβαιώσεις.
Πρώτα ο νόμος, μετά οι ΖΥΣ
Η ΠΛΑΤΕΙΑ έχει ήδη επισημάνει την ανάγκη να προηγηθεί η νομοθετική κατοχύρωση της απαγόρευσης διαδημοτικής ΜΣΔ, πριν από οποιαδήποτε απόφαση θεσμοθέτησης των νέων ΖΥΣ.
Η σύσκεψη στο Μαξίμου δεν αναιρεί αυτή την ανάγκη. Την καθιστά ακόμη πιο επιτακτική.
Άλλωστε, ο ίδιος ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νομοθετικής παρέμβασης, εφόσον χρειαστεί.
Αν η κυβέρνηση πράγματι δεσμεύεται ότι η μεταφορά συντελεστή θα γίνεται αποκλειστικά εντός του ίδιου δήμου, οφείλει να προχωρήσει στη ρητή τροποποίηση του νομοθετικού πλαισίου, με πρόβλεψη και για τους ήδη εκδοθέντες τίτλους και τις εκκρεμείς διαδικασίες.
Και αν οι δήμαρχοι θεωρούν αυτή τη δέσμευση σημαντική κατάκτηση, οφείλουν να επιμείνουν μέχρι να αποκτήσει δεσμευτική νομική ισχύ, πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας καθορισμού των ΖΥΣ.
Μέχρι τότε, να απαιτήσουν την αναστολή της διαδικασίας θεσμοθέτησής τους.
Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος η πολιτική συμφωνία να λειτουργήσει ως πρόωρη εκτόνωση της διεκδίκησης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποχώρησε από τον αρχικό σχεδιασμό. Δεν προκύπτει, όμως, ότι έχασε τον έλεγχο της διαδικασίας.
Αντιθέτως, μετέφερε την επόμενη φάση της διαπραγμάτευσης στους δήμους, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αναλάβει τη συγκεκριμένη νομοθετική δέσμευση που θα έκλεινε οριστικά το ζήτημα της διαδημοτικότητας.
Οι δήμαρχοι επέστρεψαν με μια πολιτική υπόσχεση, την οποία ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει σύμφωνα με τις δικές του επιδιώξεις.
Και κάπως έτσι, έξι δήμαρχοι πήγαν μαζί στο Μαξίμου και επέστρεψαν με επτά διαφορετικές εκδοχές της νίκης τους.











